Got 0 bytes response, method=default Response decode error Wskazania dotyczące przygotowania do sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego w archidiecezji katowickiej

katedra

Wskazania dotyczące przygotowania do sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego w archidiecezji katowickiej

I.Wskazania ogólne dotyczące wszystkich sakramentów wtajemniczenia

1. Zasadniczym i uprzywilejowanym miejscem przygotowania do sakramentów świętych oraz do ich przyjmowania jest własna parafia[1]. Należy jednak korzystać także ze współpracy innych środowisk katechetycznych: rodziny i szkoły.

2. Przygotowanie do sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego dzieci i młodzieży dokonuje się poprzez katechezę parafialną i szkolne nauczanie religii, które dopełniają się wzajemnie. Nauczanie religii w szkole koncentruje się na wymiarze poznawczym prawd wiary, zaś spotkania w parafii mają charakter mistagogiczno-wychowawczy. Z tego względu katecheza parafialna nie może stać się powtórzeniem nauczania religii w szkole, lecz ma być jej dopełnieniem w niezbędnym wymiarze egzystencjalnym i liturgiczno-pastoralnym[2].

3. Ze względu na niezastąpioną wartość katechezy rodzinnej zadaniem wspólnoty parafialnej jest wspieranie rodziców w dziele wychowania w wierze ich dzieci. Powinno się to dokonywać zwłaszcza poprzez stały patronat modlitewny całej wspólnoty, kontakty osobiste duszpasterzy i katechetów z rodzicami, a także poprzez katechezę dorosłych skierowaną do rodziców, szczególnie w ramach bezpośredniego przygotowania do sakramentów, o które proszą dla dzieci. Udział rodziców w tej formacji jest jednym ze sposobów wzmacniania misyjnego wymiaru ich chrześcijańskiej tożsamości.

4. Odpowiedzialnym za przygotowanie parafian do przyjęcia sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego jest proboszcz[3]. Wspomagają go w tym pozostali duszpasterze i katecheci w parafii, nauczyciele religii w szkole, rodzice oraz – w odniesieniu do dorosłych – archidiecezjalne ośrodki katechumenatu.

5. Spotkania duszpasterzy i katechetów z rodzicami proszącymi o sakramenty dla swoich dzieci powinny służyć także do rozpoznania sytuacji wymagających szczególnej troski duszpasterskiej (chodzi zwłaszcza o osoby, które utraciły wiarę, zaniedbują życie sakramentalne, żyją publicznie w stanie grzechu ciężkiego albo w inny sposób czy z innych powodów oddaliły się od wspólnoty kościelnej) oraz owocować, w miarę możliwości, propozycjami wspólnotowego lub indywidualnego towarzyszenia tym osobom na drodze wzrostu wiary bądź powrotu do niej.

6. Osoby dorosłe, które nie zostały ochrzczone w dzieciństwie, a pragną przyjąć sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego, powinny odbyć odpowiednie przygotowanie (katechumenat) w jednym z archidiecezjalnych ośrodków katechumenatu, ściśle współpracujących z proboszczami parafii, którzy zgłaszają kandydatów.

7. Zaleca się, aby uroczystości rodzinne związane z przyjmowaniem przez dzieci i młodzież sakramentów inicjacji miały skromny charakter. Chodzi zwłaszcza o to, by wysiłek wkładany w ich organizację oraz formy świętowania nie utrudniały przygotowania duchowego oraz samego przeżycia zjednoczenia z Bogiem w sakramentach.

II. Sakrament chrztu świętego dzieci

8. Jako że chrzest dziecka niezdolnego jeszcze do własnego aktu wiary dokonuje się w oparciu o wiarę osób, które je do chrztu przedstawiają, przygotowanie do chrztu dziecka zakłada proces umocnienia, pogłębienia, a czasem też wzbudzenia wiary w tych osobach.

9. Zróżnicowany poziom życia chrześcijańskiego w rodzinach wymaga dostosowania form i dynamiki przygotowania do sytuacji konkretnych osób. W miarę możliwości towarzyszenie rodzinie powinno rozpoczynać się jeszcze przed narodzeniem dziecka. Zaleca się, by obejmowało ono:

a. zaproszenie rodzin do uczestnictwa w comiesięcznej Eucharystii, zakończonej błogosławieństwem matek w stanie błogosławionym oraz ich rodzin[4]; po mszy świętej można zorganizować spotkanie integracyjne, będące dla duszpasterzy okazją do nawiązania bardziej bezpośrednich relacji z rodzinami;

b. odwiedziny duszpasterza w rodzinie oczekującej potomstwa, będące okazją do pierwszej rozmowy na temat chrztu; odwiedziny te można zaproponować rodzinie w czasie wspomnianych wyżej Eucharystii lub spotkania.

10. Bezpośrednie przygotowanie do chrztu powinno obejmować następujące etapy:

a. zgłoszenie dziecka do chrztu w kancelarii parafialnej, które należy wykorzystać do rozmowy, mającej także na celu wstępne rozeznanie sytuacji wiary w rodzinie, w której dziecko przyszło na świat (zwłaszcza w odniesieniu do osób nieuczestniczących we wcześniejszym etapie przygotowania) – dlatego zgłoszenie zawsze powinien przyjmować duszpasterz, a nie tylko pracownik kancelarii parafialnej;

b. katechezę przedchrzcielną, w której uczestniczą rodzice oraz rodzice chrzestni dziecka – powinna ona wychodzić od treści kerygmatycznych, ukazujących istotę chrztu jako zbawczego zanurzenia w śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa na odpuszczenie grzechów, i zmierzać do omówienia liturgii chrzcielnej w tymże duchu; należy podkreślać, iż chrzest udzielany jest dzieciom na mocy wiary rodziców, co pociąga za sobą odpowiedzialność za przekazanie wiary dorastającemu dziecku;

c. duszpasterskie wsparcie rodziców dziecka – jeśli proszący o chrzest dziecka sygnalizują trudności w wierze, należy im zaproponować jakąś ścieżkę umożliwiającą ich przezwyciężenie: czy to poprzez uczestnictwo w parafialnych formach ewangelizacji, czy to poprzez włączenie do parafialnych grup formacyjnych, czy to poprzez indywidualne towarzyszenie; proces ten, w miarę potrzeb, powinien trwać również po chrzcie dziecka.

11. Uwzględniając realia życia rodzinnego, warto także dążyć do spotkania duszpasterza z rodziną po udzieleniu sakramentu chrztu świętego.

12. Przypomina się szczególnie następujące normy Kodeksu prawa kanonicznego:

-     udzielanie sakramentu chrztu świętego należy do funkcji „specjalnie powierzonych proboszczowi” (kan. 530);

-     poza niebezpieczeństwem śmierci dzieci można dopuszczać do chrztu tylko za zgodą rodziców i gdy istnieje „uzasadniona nadzieja, że dziecko będzie wychowane po katolicku; jeśli jej zupełnie nie ma, chrzest należy odłożyć” (kan. 868).

III. Sakrament pokuty i pojednania oraz Eucharystia

A. Wskazania ogólne

13. W przygotowaniu dzieci do pierwszego przyjęcia sakramentów pokuty i pojednania oraz Eucharystii należy koncentrować się na przekazaniu Dobrej Nowiny o Bogu, który pragnie zjednoczyć się z człowiekiem i uzdalnia go do tego, odpuszczając mu grzechy.

14. W procesie przygotowania należy brać pod uwagę zróżnicowany poziom wiary i życia chrześcijańskiego dzieci, wynikający z takiegoż zróżnicowania w rodzinach. W przypadku rodzin bardziej zaangażowanych proces przygotowania będzie zwykle wsparciem świadectwa chrześcijańskiego i działań wychowawczych samych rodziców. Dla innych może być okazją do odnowienia relacji z Bogiem nawet po długim okresie bez wiary czy praktyk religijnych. Z tego powodu w ramach przygotowania skierowanego do rodziców warto akcentować:

-     rolę przykładu rodziców wobec dzieci (zarówno w wymiarze postaw moralnych, jak i osobistej relacji z Bogiem, budowanej zwłaszcza poprzez modlitwę, spowiedź i Eucharystię);

-     rolę wspólnoty (parafii) w procesie wzrostu w wierze;

-     rolę nawracania się i kształtowania prawego sumienia w budowaniu relacji z Bogiem i bliźnimi;

-     szanse, jakie daje świętowanie niedzieli, którego osią jest rodzinne uczestnictwo we mszy świętej;

-     rolę liturgii, czasu i przestrzeni sakralnej w przeżywaniu relacji z Bogiem.

B. Wskazania szczegółowe

15. W łączności z nauką religii w szkole należy prowadzić parafialne przygotowanie do sakramentu pokuty i pojednania oraz Eucharystii, które ma na celu:

a. w odniesieniu do dzieci:

-     uzupełnienie wiedzy nabytej w ramach szkolnego nauczania religii o wymiar przeżyciowy, egzystencjalny; w tej perspektywie istotne jest ukazywanie: grzechu jako głównej przeszkody na drodze człowieka do Boga, przystępowania do sakramentu pokuty jako szczytowego momentu nawrócenia, w którym pragnienie zmiany życia spotyka się z Bożym miłosierdziem (przebaczeniem), zaś przyjmowania Eucharystii – jako pokarmu umacniającego na drodze życia poprzez zjednoczenie z Chrystusem;

-     oswojenie z przestrzenią sakralną, objaśnienie występujących w niej znaków (ze szczególnym uwzględnieniem symboliki kościoła parafialnego);

-     oswojenie ze wspólnotą parafialną;

b. w odniesieniu do rodziny:

-     uświadomienie rodzicom tego, że ich sposób przeżywania sakramentów pojednania i Eucharystii (i szerzej: przeżywania wiary) ma kluczowe znaczenie dla owocnego przyjmowania tych sakramentów przez dzieci (i szerzej: dla wzrostu ich wiary);

-     rozpoznanie przez duszpasterza sytuacji wiary w danej rodzinie;

-     w odniesieniu do osób przeżywających trudności w wierze – zaproponowanie drogi przezwyciężenia trudności (na przykład poprzez uczestnictwo w parafialnych formach ewangelizacji, włączenie do parafialnych grup formacyjnych, indywidualne towarzyszenie i tak dalej);

-     wskazanie rodzicom sposobów wsparcia dziecka w przygotowaniu do sakramentów oraz szerzej – na drodze wiary;

-     wskazanie rodzicom możliwości rozwijania osobistej wiary, głębszego zaangażowania się w czynienie rodziny „Kościołem domowym” (zwłaszcza poprzez świadectwo wiary, wspólne rozważanie słowa Bożego i modlitwę oraz świętowanie niedzieli) i bardziej intensywnego włączenia się w życie wspólnoty parafialnej.

16. Parafialne przygotowanie do sakramentu pokuty i pojednania oraz Eucharystii powinno przebiegać w następujących etapach:

a. pierwsza klasa szkoły podstawowej – dzieci z rodzicami powinny uczestniczyć w niedzielnej mszy świętej; zaleca się, by w pierwszą niedzielę miesiąca przeprowadzić przed lub bezpośrednio po mszy świętej krótką katechezę zgodną z tematyką Programu nauczania religii[5] lub z rokiem liturgicznym;

b. druga klasa szkoły podstawowej – dzieci z rodzicami również powinny uczestniczyć w mszach świętych szkolnych oraz w wybranych okresowych nabożeństwach liturgicznych;

c. trzecia klasa szkoły podstawowej – należy raz w miesiącu organizować katechezę parafialną dla dzieci i rodziców zgodnie z Programem nauczania religii oraz nabożeństwa związane z poświęceniem dewocjonaliów; przy ustalaniu terminów katechez należy wziąć pod uwagę możliwości rodziców.

17. Zalecanym terminem przyjmowania po raz pierwszy sakramentu pokuty i pojednania są okresy Wielkiego Postu i Wielkanocy, a zwłaszcza sobota przed Niedzielą Miłosierdzia Bożego.

18. Zaleca się, by pierwsza spowiedź dzieci miała charakter „Obrzędu pojednania wielu penitentów z indywidualną spowiedzią i rozgrzeszeniem”[6] oraz by dziecku towarzyszyli rodzice (lub inne bliskie osoby), także przystępujący do spowiedzi.

19. Warto zaproponować rodzicom, aby w przeddzień pierwszej spowiedzi świętej przeprowadzili w rodzinie wieczór pojednania, a po spowiedzi – wieczór dziękczynienia Bogu za Jego miłosierdzie.

20. Proboszcz może wyrazić zgodę na wspólne przygotowanie rodzeństwa do pierwszej komunii świętej (na przykład gdy starsze dziecko uczęszcza do szkoły podstawowej, a młodsze do przedszkola) – pod warunkiem, że rodzice zobowiążą się uczestniczyć z młodszym dzieckiem w katechezie parafialnej, organizowanej w roku szkolnym, w którym będzie miała miejsce uroczystość pierwszej komunii świętej.

21. Należy pielęgnować praktykę obchodzenia rocznicy pierwszej komunii świętej połączonego z odnowieniem przyrzeczeń chrztu świętego, jednakże bez organizowania dodatkowo tak zwanej uroczystej komunii świętej.

C.Wskazania dotyczące wczesnej komunii świętej

Dobrym zwyczajem katowickiego Kościoła jest przystępowanie dzieci do wczesnej komunii świętej. W przygotowaniu do niej trzeba zachować odpowiednio, prócz wyżej wymienionych wskazań, także poniższe zasady.

22. Przystępowanie do wczesnej komunii świętej należy umożliwić dzieciom w każdej parafii, z zachowaniem reguły, że podstawową formą pozostaje przygotowanie do przyjęcia pierwszej komunii świętej w klasie drugiej (lub trzeciej – gdy edukację w szkole podstawowej rozpoczęło dziecko sześcioletnie).

23. Do wczesnej komunii świętej można dopuścić dzieci tych rodziców, którzy dają moralną pewność, że troszczyć się będą o rozwój życia eucharystycznego i o religijno-moralne wychowanie dziecka. Roztropności pastoralnej proboszcza pozostawia się dopuszczenie do wczesnej komunii świętej dzieci rodziców żyjących w związkach niesakramentalnych.

24. Przygotowanie dzieci do wczesnej komunii świętej trwa dwa lata. W pierwszym roku miejscem katechezy przygotowawczej dla dzieci czteroletnich lub pięcioletnich jest przedszkole, zaś w drugim roku – oprócz katechezy w przedszkolu lub w szkole – organizuje się raz w tygodniu spotkanie w parafii.

25. Rodzice dzieci przystępujących do wczesnej komunii świętej powinni:

-     uczęszczać z dziećmi na katechezę parafialną;

-     dopełniać przygotowanie swojego dziecka przez katechezę domową;

-     uczestniczyć w dniach skupienia i innych formach wsparcia dla nich przeznaczonych;

-     przynajmniej do trzeciej klasy szkoły podstawowej uczęszczać z dziećmi do miesięcznej spowiedzi i uczestniczyć wraz z nimi w niedzielnej mszy świętej.

26. Dzieci przystępujące do wczesnej komunii świętej zasadniczo podchodzą do jej przyjęcia razem z rodzicami.

27. Strojem dzieci przystępujących do wczesnej komunii świętej jest szata liturgiczna.

V. Sakrament bierzmowania

A. Wskazania ogólne

28. W obecnej praktyce Kościoła do sakramentu bierzmowania przystępuje młodzież w wieku mającym newralgiczne znaczenie dla przyszłości ich wiary. Konieczne jest więc takie ukształtowanie tak zwanej „drogi bierzmowania”, by służyła ona rozwojowi wiary młodych ludzi zarówno przed bierzmowaniem, jak i po jego przyjęciu[7]. Kluczowe jest zatem podkreślanie, iż dar Ducha Świętego w sakramencie bierzmowania związany jest ze skierowaniem człowieka od osobistego związku z Chrystusem, który jest owocem aktywności Ducha w chrzcie, do większego zaangażowania w życie wspólnoty Kościoła zgodnie z darem, jaki każdy otrzymał (por. 1 P 4,10).

29. Wobec zróżnicowanego poziomu osobistej wiary i życia chrześcijańskiego młodzieży należy przygotowanie do sakramentu bierzmowania opierać na zasadach katechumenatu, prowadząc młodzież przede wszystkim do odnowienia, umocnienia lub podjęcia świadomej decyzji wiary, naśladowania Chrystusa i przylgnięcia do Niego[8]. Pomóc może w tym katecheza dostosowana do możliwości i potrzeb jej uczestników, w której istotną rolę odgrywa świadectwo wiary osób ją prowadzących.

30. Zaleca się włączanie w proces przygotowania do sakramentu bierzmowania rodziców kandydatów i świadków bierzmowania. W spotkaniach dla nich organizowanych należy zawierać także treści ewangelizacyjne, prezentować możliwości rozwijania wiary i głębszego zaangażowania w życie parafii, przy czym szczególnie istotne jest poszukiwanie sposobów wsparcia osób przeżywających trudności w wierze.

31. Ze względu na jedność sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego rolę świadka bierzmowania powinien pełnić, o ile to możliwe, jeden z rodziców chrzestnych.

32. Stawiając wymagania kandydatom do sakramentu bierzmowania, należy pamiętać o pierwszeństwie łaski, której Bóg udziela w sakramentach ze swojej hojności, a nie ze względu na ludzki wysiłek.

B. Wskazania szczegółowe

33. Do sakramentu bierzmowania przystępuje zasadniczo młodzież klas ósmych (albo trzecich klas gimnazjum). Bez uzasadnionej przyczyny nie należy opóźniać wieku bierzmowania.

34. Cele katechetyczne przygotowania do sakramentu bierzmowania określa Program nauczania religii[9].

35. „Droga bierzmowania” obejmuje dwa integralnie powiązane ze sobą okresy:

a. trzyletnie przygotowanie do bierzmowania w klasach od szóstej do ósmej (albo przez cały czas nauki w gimnazjum)[10];

b. trzyletnią formację po bierzmowaniu (szkoła średnia)[11].

36. W programie działań duszpastersko-katechetycznych podejmowanych w parafii w ramach „drogi bierzmowania” dla obu wymienionych okresów należy uwzględnić:

a. jako formy podstawowe:

-     comiesięczną Eucharystię w intencji kandydatów oraz tych, którzy przyjęli już sakrament bierzmowania; przed mszą świętą daje się młodzieży okazję do przyjęcia sakramentu pokuty i pojednania;

-     comiesięczne spotkania w małych grupach pod kierunkiem świeckich animatorów;

-     celebracje liturgiczne, nabożeństwa i tak dalej;

-     cykliczne spotkania z rodzicami i świadkami bierzmowania;

b. jako formy uzupełniające:

-     pracę metodą projektów lub innymi metodami wyzwalającymi kreatywność uczestników;

-     udział w wolontariacie – zwłaszcza związanym z działalnością charytatywną i misyjną Kościoła;

-     udział w spotkaniach i działaniach kościelnych ruchów i stowarzyszeń skupiających młodzież;

-     spotkania mające na celu integrację młodzieży i tworzenie wspólnotowych więzów zarówno między uczestnikami przygotowania, jak i z parafią;

-     wyjazdy i rekolekcje dla kandydatów do bierzmowania.

37. Zaleca się taką organizację przygotowania, by – zwłaszcza w większych parafiach – kandydaci mieli możliwość wyboru form uzupełniających. Wskazana jest w tym względzie współpraca między parafiami.

38. Warunkiem przystąpienia do sakramentu bierzmowania jest uczestnictwo w parafialnym przygotowaniu do bierzmowania oraz w szkolnym nauczaniu religii przez cały okres przygotowania.

39. Decyzję o tym, czy kandydat jest odpowiednio przygotowany do przyjęcia sakramentu bierzmowania, podejmuje proboszcz w porozumieniu z duszpasterzem odpowiedzialnym za przygotowanie do bierzmowania, nauczycielem religii w szkole i animatorami grup przygotowania do bierzmowania.

40. Celebracja sakramentu bierzmowania powinna mieć miejsce w parafii zamieszkania kandydata, najlepiej w okresie wielkanocnym.

41. Przed celebracją sakramentu bierzmowania należy zorganizować nabożeństwo pokutne z okazją do indywidualnej spowiedzi dla kandydatów, rodziców i świadków bierzmowania.

42. Kolekta z mszy świętej, w czasie której udzielany jest sakrament bierzmowania, przeznaczona jest na zasilanie Funduszu Stypendialnego imienia Błogosławionego Księdza Emila Szramka. Cel kolekty należy podać zgromadzonym w stosownym komentarzu.


[1]          Por. Kongregacja do spraw Duchowieństwa, Dyrektorium ogólne o katechizacji, Watykan 1997 (wyd. polskie Poznań 1988), nr 254, 257; Konferencja Episkopatu Polski, Dyrektorium katechetyczne Kościoła katolickiego w Polsce (20.06.2001), Kraków 2002, nr 107; Katechizm Kościoła katolickiego, nr 2226. Przez własną parafię rozumie się parafię aktualnego zamieszkania (por. Kodeks prawa kanonicznego, kan. 102 §2).

[2]          Por. Konferencja Episkopatu Polski, Dyrektorium katechetyczne…, nr 106.

[3]          Por. Kodeks prawa kanonicznego, kan. 890.

[4]          Stosowną okazją wydaje się połączenie mszy świętej chrzcielnej, sprawowanej we wspólnocie parafialnej, z błogosławieństwem rocznych dzieci oraz rodzin oczekujących na narodzenie potomstwa.

[5]          Program nauczania podaje wskazania dotyczące duszpasterstwa katechetycznego w parafii dla klas od pierwszej do trzeciej. Por. Komisja Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski, Program nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach i szkołach, Kraków 2010, s. 64–65.

[6]          Por. Konferencja Episkopatu Polski, Obrzędy pokuty dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, nr 49–60 i 91–222.

[7]          Por. Komisja Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski, Program nauczania religii…, s. 168–169.

[8]          Por. Jan Paweł II, Adhortacja apostolska „Catechesi tradendae”, nr 5.

[9]          Por. Komisja Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski, Program nauczania religii…, s. 108–109.

[10]          Por. tamże, s. 137–138.

[11]          Por. tamże, s. 168–169.

Arcybiskup

SylwetkaNauczanieKalendarium
kalendarium

POCZTA ELEKTRONICZNA

Nowa poczta

Historia Archidiecezji

historyczna

Galeria

galeria3

Proces Beatyfikacyjny

machaw08

Kalendarz wydarzeń

Instytucje

Duszpasterstwa

Ruchy i stowarzyszenia

Media